Stal, z której powstaje ostrze

Ruda redukowana w piecu szybowym przy temperaturze zbyt niskiej, by żelazo się stopiło. Efektem jest łupka — gąbczasta bryła żelaza wymieszana z żużlem. Kowal musi ją przekuć, złożyć i przekuć ponownie, i tak wielokrotnie, żeby wypchnąć zanieczyszczenia. Główną metodą przestała być dopiero wtedy, gdy w Europie rozpowszechnił się wielki piec; na uboczu dymarki pracowały jeszcze przez stulecia.

Zawartość węgla w takim materiale jest nierówna: jedna część łupki to miękkie żelazo, inna to twarda stal. Cała sztuka średniowiecznego płatnerza polegała na tym, żeby wiedzieć, którą część gdzie umieścić.

Znane jako pattern welding. Pręty o różnej zawartości węgla skręca się, zgrzewa i przekuwa w jeden pakiet, a na to dokłada twarde krawędzie tnące. Powstaje sprężysty rdzeń i twarde ostrze — obejście problemu nierównego materiału.

Efektem ubocznym jest charakterystyczny wzór na powierzchni: jodełka, warkocz, słoje. W epoce wikińskiej stał się cechą prestiżową samą w sobie.

Indyjska i perska technologia: żelazo stapiane w tyglu z materiałem węglonośnym daje jednorodną stal wysokowęglową. Powolne stygnięcie tworzy pasma węglików, które po trawieniu dają słynny wzór.

To nie to samo co damast zgrzewany. Wzór wootzu powstaje w strukturze krystalicznej, nie ze złożenia warstw — dlatego przez stulecia nie umiano go odtworzyć.

Proces Bessemera i piec martenowski dają stal o kontrolowanym składzie w ilościach przemysłowych. Po raz pierwszy w historii kowal może zamówić dokładnie taki materiał, jakiego potrzebuje.

Współczesna replika nie jest więc „gorsza” od oryginału — jest zrobiona z materiału, o jakim średniowieczny płatnerz mógł tylko marzyć. Trudność przeniosła się z materiału na geometrię i wyważenie.