Budowa miecza

Głownia miecza to cała stalowa część od jelca po sztych. Potocznie mówi się na nią klinga — to zapożyczenie z niemieckiego Klinge i w rozmowie znaczy dokładnie to samo. Trzecie słowo, brzeszczot, to starsza polska nazwa głowni, dziś spotykana głównie w opisach dawnej broni i w krzyżówkach.

Głownia nie jest płaska. W przekroju bywa soczewkowata, rombowa albo sześciokątna, a jej grubość maleje ku sztychowi. To zbieżność decyduje o tym, czy miecz tnie, czy kłuje — i czy w dłoni wydaje się lekki, czy ciągnie do przodu.

Podłużne wklęśnięcie biegnące środkiem głowni — w zależności od typu od połowy jej długości aż niemal do sztychu. Nie jest rowkiem na krew: ta legenda nie ma nic wspólnego z rzemiosłem.

Zbrocze odbiera masę stamtąd, gdzie nie pracuje, czyli ze środka przekroju, a zostawia materiał przy krawędziach. Miecz staje się lżejszy, nie słabszy. Ta sama zasada, co w dwuteowniku.

Kłujące zakończenie głowni. Po jego kształcie najłatwiej datować miecz: im późniejszy typ, tym ostrzej zbieżny sztych.

To nie moda, tylko odpowiedź na zbroję. Kiedy płyta wyparła kolczugę, cięcie przestało wystarczać i zaczęto szukać szczelin — a do tego potrzeba sztychu sztywnego jak szydło.

Poprzeczka między głownią a rękojeścią. Jelec miecza chroni dłoń i pozwala przejąć broń przeciwnika w wiązaniu.

Krótki jelec znały już rzymskie spathy i miecze wikińskie; przełomem było jego wydłużenie w XI wieku. Dłoń mogła wreszcie wyjść przed linię tarczy — żaden inny detal nie zmienił fechtunku tak bardzo. Przekrój bywa ósemkowy albo prostokątny, ramiona proste, przewężone lub wygięte ku głowni.

Drewniany rdzeń nabity na trzpień, kryty skórą i owinięty rzemieniem albo drutem. Rękojeść miecza jest częścią, która najszybciej się zużywa i najczęściej bywa wymieniana.

To jej długość, a nie długość głowni, decyduje o nazwie typu: jednoręczny, półtoraręczny czy dwuręczny.

Przeciwwaga nitowana na końcu trzpienia. Głowica miecza przesuwa punkt równowagi bliżej dłoni — bez niej nawet lekka broń ciągnęłaby rękę do przodu.

Kształt bywa datownikiem nie gorszym niż sztych: krążek, orzech brazylijski, wielopłatowa głowica wikińska, ścięty stożek. Oakeshott zbudował na nich osobną typologię.

Przedłużenie głowni ukryte w rękojeści, zakończone nitem rozklepanym na głowicy. Jedyna część, której nie widać, a od której zależy, czy miecz w ogóle się trzyma.

W dobrej konstrukcji trzpień biegnie przez całą rękojeść. Miecze z trzpieniem skróconym i wklejonym w rączkę pękają w tym miejscu przy pierwszym mocniejszym cięciu — i dlatego nie nadają się do niczego poza wieszaniem na ścianie.

Drewniany rdzeń obszyty skórą, ze stalowym trzewikiem na końcu i okuciem wlotu. Pochwa na miecz chroni krawędź i przenosi broń, ale nie służy do przechowywania.

Skóra trzyma wilgoć i zawiera garbniki, więc miecz trzymany miesiącami w pochwie wżera się dokładnie tam, gdzie tego nie widać.